Blauwe bloemen (deel 2): gentianen

Het ruikt er naar zweet, warme lichamen die veelal ongewassen de nacht ingaan. Klamme, uitgespoelde sokken die hangen te drogen om de volgende dag weer dienst te doen. Snurkers, woelers, zacht gefluister, zwaar ademen, het gekraak van de vloeren, hoe val je in slaap? Een flinterdun stukje stof tussen mijn huid en de stoffige paardendeken, waar iedere nacht een andere rug onderligt.

Uit mijn fotoboek van lang geleden, zomervakantie 1972, vlinders komen op zweet af

Benen zwaar van de stappen naar boven. Op mijn schouders voel ik de banden nog steeds branden van de rugzak die aan mijn voeteneind staat. Altijd een moeilijk moment in de ochtend, die zware zak weer aan je rug sjorren. De nacht duurt kort door de klimmers die al om 2.00 uur opstaan. Zij vertrekken na een stevig ontbijt met de zaklamp op hun voorhoofd gebonden voor een beklimming. Het zachte gefluister, het verzamelen van spullen, geluiden ondersteund door snurkers op één oor. Vanaf dat moment volgen er meer, ieder met zijn eigen dagprogramma voor de boeg. We liggen op ‘lager’, oncomfortabel, het water uit de kraan ijskoud, de wc buiten in een houten hok, niet meer dan een gat in de grond en een wc-bril. Na een nachtelijk bezoek ijskoud terug, wel beloond met een sterrenhemel als de lucht helder is. En toch, het zijn de mooiste vakantieherinneringen aan weken in de Alpen als kind en als moeder van twee berggeitjes. Dagen gevuld met zweet en een diep gevoel van geluk.

Onze berggeiten in 2005… hier vonden we tussen sneeuw en rots stengeloze gentianen

Voor mijn vader was de bergvakantie pas geslaagd als we op voldoende hoogte waren voor de gentianen. Deze plant groeit op onherbergzame hoogtes waar wind en neerslag vrij spel hebben. Op stukjes groen tussen gesteente, sneeuw en ijs tot wel 3000 m. Hun klokken opengesperd richting de zon. In een adembenemend blauw zoals je maar weinig ziet in de plantenwereld. En als je eenmaal op deze hoogte bent, kun je er beter maar even blijven en overnachten in een hut. Mijn vader en ik zijn niet de enigen die gentianen verbinden aan dat ultieme berggevoel. In Blauwe Bloemen samengesteld door Rob Leopold en Rieteke Verel lees ik de volgende woorden:

Gentians are also the symbol of moutains and from mountains we get wind and wild freedom, a peaceful contentment of spirit which seems to me only to come when we associate with forces greater than ourselves forces made not by man but of Nature. There is more to mountain wandering and climbing than mere fresh air and exercise. It is also a release of the spirit a freedom to soar in mind up into the infinite blue both of the gentians and the sky. A visit to the Alps without a sight of gentians would seem to me no true mountain experience.

Patrick M.Synge, Plants with personality, London, z.j. (40-er jaren, pag. 163 Blauwe Bloemen)

En dat is 80 jaar geleden fraai beschreven wat ook ik zo voel…

De rijkdom van de flora hoog in de bergen heeft botanisten wereldwijd altijd geboeid. Op de website Jacoplaza  met Alpenbloemen vind je onder de blauwe bloemen een aantal soorten gentianen met hun bloeitijd. Het onwaarschijnlijke blauw knalt van de internetpagina’s af. Deze gentianen maken deel uit van een grote gentiaanfamilie. Waarvan de meeste soorten erg lastig zijn om in onze tuinen te houden, zeker de stengelozen, op een paar uitzonderingen na. Over die soorten schrijft Wiert Nieuman in Blauwe bloemen: Gentianen, ambassadeurs van blauwbloeiende planten.(pag. 164) Hij noemt met name Gentiana asclepiadea, die echter pas na vijf jaar in je tuin tot volle wasdom komt en dus echt niet geschikt is voor de verplanters onder ons, de plant met vlezige wortels heeft tijd en rust nodig. Tuiniers die meer de natuur vrij spel geven in hun tuin zullen succesvoller zijn.

Ik heb zelf ook al eens met het rotsplantje in mijn handen gestaan op een plantenbeurs. Maar eigenlijk denk ik als Patrick M. Synge. Gevoelsmatig horen ze niet in mijn tuin, maar bij de magie van de bergwereld. Als ik tijdens de plantenmarkt van het arboretum Oudenbosch langs een kraam schuif en de aangeboden stengeloze gentianen ontdek, is er weer even die twijfel . “Lastige plant, hè ?” “Ja, maar het lukt wel”, is het antwoord. Als ik op de terugweg weer passeer, zeg ik: “heb besloten om er niet aan te beginnen.” De ware reden houd ik voor me.

In de Nederlandse natuur komen gentianen voor. Zeldzaam zijn vooral de kruisbladgentianen. In de heemtuin Rucphen bloeit in juli Gentiana pneumonanthe, oftwel het Blauw klokske. Schitterend blauw… ook deze.  Deze plant komt ruimer voor in Nederland en bloeit ook weleens wit. Lees ook Blauwe bloemen deel 1

Heemtuin Rucphen juli